VAKBONDEN VOOR ZZP’ERS: BELANGENVERSTRENGELING?

Door: Winfried Weinans

De afgelopen jaren manifesteren de Nederlandse werknemersvakbonden zich steeds meer als belangenbehartiger voor ZZP’ers. Op zich lijkt dit logisch: van oudsher zijn werknemersvakbonden erg bedreven in het behartigen van belangen van werkenden tegenover de werkgevers. Wij van Linked Freelancers vragen ons echter af of dit echt zo logisch is en of dit voor de ZZP’er een goede ontwikkeling is.

Historie van de vakbeweging
Toen tegen het einde van de 19e eeuw de industrialisatie in Europa echt op gang kwam ontstond er onder de arbeiders de drang zich te verenigen en zo een front te vormen tegenover de machtige werkgever. In de 150 jaar die volgden zijn door de werknemersvakbonden veel wetten en regelingen afgedwongen die nu vanzelfsprekend zijn, maar dat een eeuw geleden absoluut niet waren. Dit heeft in belangrijke mate bijgedragen aan een eerlijker verdeling van de welvaart en zo hebben samenleving en economie zich kunnen ontwikkelen tot het huidige niveau. De laatste decennia daalt het aantal werknemers dat zich aansluit bij een vakbond echter gestaag. Naast het feit dat de beroepsbevolking een dalende trend vertoont, is ook de individualisering een belangrijke reden voor de ‘ontvakbondisering’. Binnen de trend van individualisering valt ook de toenemende populariteit van ‘freelancen’, ZZP’er worden. Vooral de laatste tien, twintig jaar besluiten meer en meer werknemers hun ‘veilige’ dienstverband op te zeggen en als freelancer te gaan werken. Tot voor kort betekende ontslag nemen ook het einde van het lidmaatschap van een vakbond, omdat de werknemersvakbond er immers was voor de werknemers, niet voor ondernemers of ZZP’ers. Deze ontwikkeling werd door werknemersvakbonden uiteraard met lede ogen aangezien omdat minder leden = minder achterban = minder contributie = minder inkomsten = minder vakbondsmedewerkers en vakbondskantoren. Een rechtstreekse bedreiging voor het vakbondsapparaat dus.

Vakbond als ZZP-vertegenwoordiging
Sinds enige jaren hebben de werknemersvakbonden dan ook besloten om hun dienstverlening ook open te stellen voor freelancers. Zowel de FNV (zelfstandige bondgenoten) als de CNV (CNV Zelfstandigen) hebben een afdeling voor ZZP’ers opgezet. Deze afdelingen worden veelal actief in de markt gezet en er worden vaak ruime middelen voor vrijgemaakt. Hier zit volgens ons meteen het eerste gevaar: de middelen van vakbonden bestaan uit betaalde contributies van de leden. Zouden deze leden (werknemers) zomaar akkoord gaan dat de door hen opgebrachte middelen worden ingezet ten behoeve van belangenbehartiging van ZZP’ers of willen ze daar (ooit) iets voor terug?

Waarom doen de vakbonden dit
Vakbonden van werknemers die plots ook belangen van ZZP’ers gaan behartigen geven daarvoor meestal een aantal redenen op. Ten eerste betogen ze dat door een goede vertegenwoordiging van ZZP’ers wordt voorkomen dat ZZP’ers en werknemers door werkgevers tegen elkaar worden uitgespeeld. Concurrentie op basis van voorwaarden wordt dan uitgesloten. Ten tweede zegen ze dat de positie van de ZZP’er ten opzichte van de werkgever niet heel veel afwijkt van de positie van de werknemer ten opzichte van de werkgever. In beide gevallen zou er sprake zijn van een onevenwichtige verhouding omdat de werkgever machtiger zou zijn dan de werknemer dan wel de ZZP’er. Door vereniging zou dit machtsevenwicht meer in balans komen. Ten derde roepen werknemersvakbonden vaak dat de een vuist willen (kunnen?) maken richting ‘Den Haag’ ten behoeve van de ZZP’ers.

Linked Freelancers zet vraagtekens bij de motieven
Op zich zijn dit prima argumenten. Toch zet Linked Freelancers er vraagtekens bij. Het eerste en belangrijkste argument voor deze vraagtekens is de verhouding binnen de vakbonden. Voorlopig bestaan vakbonden van 90% uit werknemers en hooguit 10% uit freelancers. Welke belangen denkt u dat de vakcentrales (in opdracht van hun leden) voorop zullen zetten?

Ten tweede zal een vakcentrale altijd aansturen op regelgeving waardoor inderdaad concurrentie tussen de twee groepen (werknemers en ZZP’ers) wordt voorkomen. Wij vrezen echter dat daardoor zulke stringente regelgeving zal ontstaan dan freelancers alsnog in een keurslijf terecht komt. En dit terwijl hij juist het harnas van het dienstverband van zich had afgegooid! Gevolg van deze uitgangspunten kan onder meer zijn dat er minimum tarieven worden vastgesteld voor ZZP’ers. Nog los van het feit dat wij vraagtekens zetten bij de controleerbaarheid en uitvoerbaarheid hiervan, kun je natuurlijk op je klompen aanvoelen dat de invoering van minimumtarieven ook zal leiden tot het ontstaan van maximumtarieven, waardoor de individuele ZZP’er minder in staat zal zijn specifieke talenten of vaardigheden te gelde te maken.

Ten derde zijn wij van mening dat de belangen van werknemers en ZZP’ers helemaal niet zo vaak parallel lopen als wordt geroepen. Een goed voorbeeld hiervan is te vinden in de transportsector. In deze sector heeft de volhardende opstelling van de werknemersvakbonden ertoe geleid dat het voor ZZP’ers nog altijd verboden is om het beroep van chauffeur uit oefenen op een vrachtauto die niet van hem is. Dit belang van werknemers (de markt dichthouden voor ZZP’ers) is in dit geval dus 100% tegenovergesteld aan het belang van de ZZP’ers (open markt)! Ook in andere sectoren zijn legio voorbeelden van dergelijke tegenstellingen te vinden.

Tenslotte vinden wij het geen uitgemaakte zaak dat vakbonden van werknemers de best aangewezen partij zou zijn om belangenbehartiging richting Den Haag voor ZZP’ers zou zijn. Sterker nog: volgens ons is een onafhankelijke belangenbehartiger beter in staat om zaken geagendeerd te krijgen die voor ZZP’ers belangrijk zijn.

Het alternatief moet uit de markt komen?
Samenvattend durven wij de stelling aan dat vereniging een goede zaak is. Zowel richting werkgevers als richting politiek kan door bundeling van krachten veel bereikt worden voor de individuele ZZP’ers. Linked Freelancers is echter van mening dat behartiging van deze belangen beter kan geschieden door een partij die geen verborgen agenda heeft in de vorm van eisen van 90% van haar niet freelancende leden. Alleen op die manier kan bereikt worden dat de belangenbehartiger van de ZZP’ers ook de belangen van de ZZP’er behartigd. De grote vraag is nu dus: wie pakt de handdoek op? Linked Freelancers is bereid de uitdaging aan te gaan!